Clomicalm: helpt deze medicatie bij angst en gedragsproblemen?

De werkzame stof in Clomicalm is Clomipramine en valt onder de tricyclische antidepressiva. Tricyclische antidepressiva (TCA's) zijn medicijnen die de symptomen van een klinische depressie tegengaan. De term klinische depressie wordt gebruikt als er sprake is van een aanhoudende somberheid of interesseverlies die van invloed is op het lichamelijk, emotioneel en sociaal functioneren. Daarnaast kan er sprake zijn van concentratieproblemen, veranderde eetlust, slaapstoornissen, prikkelbaarheid, angst, darmklachten en hoofdpijn.

Het hoofdbestanddeel van clomicalm bestaat uit clomipramine en voor een klein deel uit hydrochloride. Hydrochloride is een zoutoplossing die ervoor zorgt dat medicatie sneller oplost, waardoor een snellere en efficiëntere opname in het lichaam mogelijk is.

Bijsluiter fabrikant

Clomicalm is verkrijgbaar in:

• 5 mg tabletten voor honden.
• 20 mg tabletten voor honden.
• 80 mg tabletten voor honden.

Het middel mag alleen onder toezicht van een dierenarts worden gegeven. Het middel wordt door de fabrikant veilig bevonden voor honden. De dosering wisselt per hond en hangt af van het gewicht en de klachten die de hond heeft. Het advies is om naast medicatie ook gedragstherapie te geven. 

Het middel mag niet gebruikt worden bij overgevoeligheid voor clomipramine, een verwante antidepressiva met een vergelijkbare werking of een MAO-remmer. Een MAO-remmer remt de werking van het enzym MonoAmine Oxidase (MAO). Dit enzym speelt een rol bij de afbraak van neurotransmitters zoals serotonine, dopamine en noradrenaline. Bij een depressie of een stemmingsstoornis kan er sprake zijn van een tekort aan deze neurotransmitters maar er zijn veel meer oorzaken voor een depressie aan te wijzen.

Het middel mag ook niet gebruikt worden bij mannelijke fokdieren.

Clomipramine en neurotransmitters

Clomipramine werkt in op de neurotransmitters. Neurotransmitters zijn belangrijke boodschapperstofjes in de hersenen die chemische signalen van de ene zenuwcel naar de andere zenuwcel overbrengen door middel van het geven van elektrische impulsen. Tussen zenuwcellen bevindt zich een ruimte, de synaptische spleet waar tal van biochemische processen plaatsvinden. Op elke zenuwcel zitten receptoren. Dit zijn een soort kleine antennetjes die een belangrijke signaalfunctie hebben. De neurotransmitters zorgen voor informatieoverdracht tussen zenuwcellen. Het signaal verloopt via een uitgebreid netwerk van zenuwvezels (axonen) en de uitlopers hiervan (dendrieten) door het centrale zenuwstelsel. Het centrale zenuwstelsel bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg en staat in verbinding via een netwerk van zenuwbanen met alle organen en spieren. Een aantal bekende neurotransmitters zijn: adrenaline, serotonine, dopamine en GABA. Deze neurotransmitters spelen een belangrijke rol bij emoties en lichamelijk functioneren.

Als er in het centrale zenuwstelsel verstoringen zijn in de verhoudingen van de neurotransmitters en hormonen, kan een dier gedragsproblemen laten zien zoals: angst-, vuurwerkangst-, verlatingsangst, depressie, agressie, dwangmatig gedrag, hyperactiviteit of vernielzucht. 

Om inzicht te krijgen wat Clomipramine doet is het zinvol om de functie van serotonine en noradrenaline toe te lichten. Serotonine reguleert de stemming en wordt ook wel het ‘gelukshormoon’ genoemd. Wanneer serotonine in het lichaam uit balans is kan dit bijdragen aan depressie en angststoornissen. Behalve de stemming beïnvloedt serotonine ook tal van andere lichamelijke processen waaronder de eetlust, het slaap-waakritme, cognitieve processen, pijnprikkels en de spijsvertering. Noradrenaline is een neurotransmitter en een hormoon en heeft meerdere functies. Noradrenaline speelt een belangrijke rol bij de reactie op een stressvolle situatie wanneer er een vecht of vluchtreactie is vereist. Het zorgt voor activatie van het sympatische zenuwstelsel waardoor de bloeddruk omhooggaat, het hart sneller gaat kloppen en de ademhaling versnelt. De hersenen en het lichaam staan paraat om direct in actie komen. Wanneer het gevaar voorbij is zakt de concentratie noradrenaline in het bloed. Wanneer er langdurig sprake is van stress krijgen het lichaam en de hersenen signalen dat er gevaar is, ook als er geen sprake is van een bedreigende situatie. Dit zorgt voor spanning, onrust, angst of hyperactiviteit. Een tekort aan noradrenaline kan vermoeidheid, depressieve klachten, angstig gedrag en concentratieproblemen veroorzaken. 

Werkingsmechanisme

Clomipramine blokkeert de heropname van serotonine en noradrenaline. Hierdoor neemt de concentratie noradrenaline en serotonine toe en blijft deze langer in de synaptische spleet. Door blokkering van de heropname wordt de werking van serotonine en noradrenaline in de hersenen versterkt. Om te voorkomen dat boodschapperstoffen op de receptor van de zenuwcellen blijven zitten worden deze afgebroken of gerecycled. Men denkt dat het dier hierdoor meer over de stof kan beschikken waardoor hij niet meer depressief is. Maar zoals genoemd kunnen angst en depressie door heel veel factoren worden veroorzaakt, niet alleen door een gebrek aan een bepaalde neurotransmitter.

Bijwerkingen 

Clomipramine blokkeert de choline receptoren van de cellen waardoor er anticholinergische bijwerkingen kunnen optreden. Choline is belangrijk voor een aantal stofwisselingsprocessen en nodig voor de aanmaak van acetylcholine. Acetylcholine is een neurotransmitter die betrokken is bij onder andere de prikkeloverdracht in de hersenen. Anticholinerg is een gewenst of ongewenst effect van chemische verbindingen waardoor de prikkeloverdracht in het motorische zenuwstelsel wordt geremd. 

Clomicalm kan in het begin van de behandeling bijwerkingen geven in de vorm van maagdarmklachten (braken, verandering in de eetlust en sloomheid) of een ongewenste toename in de leverenzymen die omkeerbaar zijn als het middel wordt gestaakt. Lever- en galaandoeningen zijn ook gemeld. 

Voorzichtigheid wordt aanbevolen om dit diergeneesmiddel aan honden te geven met cardiovasculaire aandoeningen, epilepsie, hyperthyroïdie of patiënten die behandeld worden met een schildklierhormoon wegens de verhoogde kans op hartritmestoornissen, nauwe-hoek-glaucoom, een verminderde maagdarmmotiliteit en urineretentie. 

De veiligheid van het diergeneesmiddel is niet vastgesteld bij honden met een gewicht van minder dan 1,25 kg of honden van minder dan zes maanden oud en bij teefjes tijdens dracht en lactatie. Het middel mag ook niet gebruikt worden bij mannelijke fokdieren. 

Overdosering bij mensen veroorzaakt anticholinergische verschijnselen. Daarnaast kunnen het centraal nerveuze en cardiovasculaire systeem ook beïnvloed zijn.

Personen met een overgevoeligheid voor clomipramine dienen bij toediening van het diergeneesmiddel aan hun dier grote voorzichtigheid in acht te nemen. Het middel mag niet gebruikt worden bij overgevoeligheid voor clomipramine en verwante tricyclische antidepressiva en neuroleptica. Bij gelijktijdig gebruik van een MAO-remmer bestaat het risico op een serotoninesyndroom. 

Het serotoninesyndroom ontstaat als er een teveel aan serotonine in het lichaam en brein zit. Dit kan ernstige klachten veroorzaken. 

Bij kinderen die per ongeluk het diergeneesmiddel innemen kan dit ernstig lijden tot gevolg hebben. Overdosering kan tot sterfte lijden. Langdurige behandeling en ook afbouwen van het middel dient in overleg met de dierenarts plaats te vinden.

Conclusie

Men kan vraagtekens zetten bij het gebruik van Clomicalm als middel tegen angsten en depressiviteit. Vanuit de wetenschap is niet precies bekend hoe antidepressiva werken. Mogelijk belemmeren ze niet de heropname van serotonine en noradrenaline maar zorgen ze voor aanpassingen in de zenuwbanen en of de receptoren, waardoor sommige zenuwbanen meer of minder gevoelig worden. Bij gebruik van Clomipramine zien we dat vermindering van depressiviteit of angst niet onmiddellijk optreedt, maar pas na gebruik van een tot twee weken.

Clomipramine is ten opzichte van andere antidepressiva minder werkzaam en geeft meer bijwerkingen. Uit humaan onderzoek blijkt dat kwetsbare ouderen erg gevoelig zijn voor een tricyclische antidepressiva (TCA- remmer) waardoor ze ernstige bijwerkingen kunnen krijgen. Het kan de kans op een maag- of darmbloeding vergroten, verwardheid en hallucinaties veroorzaken. Als we dit vertalen naar honden met een kwetsbare gezondheid is voorzichtigheid geboden met het toedienen van dit middel. De medicatie, maar ook de hulpstoffen in de medicatie zijn vaak belastend voor de darmen. Dit kan ervoor zorgen dat voedingstoffen niet goed worden opgenomen en dat er onvoldoende aanmaak is van neurotransmitters die belangrijk zijn voor het goed functioneren van het brein en het lichaam.

Clomicalm helpt niet om de oorzaak van angsten of depressie weg te nemen maar dempt de symptomen. Men moet feitelijk naar de oorzaken van probleemgedrag kijken en de behandeling hierop afstemmen. Gedragsproblemen tasten ook het welzijn aan van het dier. 

Geraadpleegde bronnen

https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/1998/199804013190/anx_3190_nl.pdf

https://ephor.nl/wp-content/uploads/2018/12/mfm-2014-brouwers-tcas.pdf

https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepsteksten/tricyclische_antidepressiva

https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/c/clomipramine

https://www.vetcompendium.be/nl/diergeneesmiddelen?search_api_fulltext=&f%5B0%5D=actief_bestanddeel%3A2257

https://www.e-psychiater.nl/medicijnen/antidepressiva/tricyclische-antidepressiva/

Dit artikel is geschreven door Elza Heijmeriks, https://www.hondinbeeld.info